Υπάρχουν UFO; Από το Watergate στο Disclosure Day του Σπίλμπεργκ, η μάχη για την αλήθεια επιστρέφει

Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ δεν γύρισε απλώς άλλη μία ταινία με εξωγήινους. Με το «Disclosure Day» επιστρέφει στην πιο επίμονη εμμονή της καριέρας του: όχι τόσο στο ερώτημα αν υπάρχει ζωή πέρα από τη Γη, όσο στο ποιος ελέγχει την αλήθεια όταν αυτή απειλεί την εξουσία.

Για όσους παρακολουθούν την πορεία του εδώ και δεκαετίες, το νέο φιλμ μοιάζει με την φυσική συνέχεια μιας κινηματογραφικής διαδρομής που ξεκίνησε με τις Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου και συνεχίστηκε με τον E.T.. Μόνο που αυτή τη φορά ο εξωγήινος δεν βρίσκεται στο επίκεντρο. Στο επίκεντρο βρίσκεται η συγκάλυψη.

Και ίσως γι' αυτό το «Disclosure Day» να είναι όπως σημειώνει το BBC, ένα πολιτικό μανιφέστο μεταμφιεσμένο σε sci-fi θρίλερ.

Από τις «Στενές Επαφές» στο Disclosure Day: Η ίδια καχυποψία, διαφορετική εποχή

Το 1977, όταν οι Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου έφτασαν στις αίθουσες, η Αμερική προσπαθούσε ακόμη να συνέλθει από το σοκ του Watergate. Η εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση είχε καταρρεύσει και η ιδέα ότι το κράτος μπορεί να αποκρύπτει κρίσιμες αλήθειες είχε περάσει από τη σφαίρα της φαντασίας στην πολιτική πραγματικότητα.

Ο ίδιος ο Σπίλμπεργκ είχε περιγράψει τότε την ταινία του με μια φράση που έμελλε να μείνει ιστορική: «UFO και Watergate».

Δεν ήταν τυχαίο. Στις Στενές Επαφές, η κυβέρνηση στήνει ψεύτικες επιχειρήσεις εκκένωσης, κατασκευάζει αφηγήματα περί χημικών διαρροών και αποκρύπτει από τους πολίτες την επαφή με εξωγήινους επισκέπτες. Η ταινία μετατρέπεται σε μια αναζήτηση της αλήθειας απέναντι σε έναν μηχανισμό μυστικότητας και εξαπάτησης.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: αν το κράτος μπορεί να συγκαλύψει ένα σκάνδαλο όπως το Watergate, τότε μπορεί εξίσου εύκολα να συγκαλύψει και κάτι εξίσου αδιανόητο, όπως μια εξωγήινη επαφή.

Και αν το Watergate έδωσε στον Σπίλμπεργκ το πολιτικό πλαίσιο, το Πεντάγωνο του πρόσφερε το υλικό για να το μετατρέψει σε κινηματογράφο.

Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, το Disclosure Day επιστρέφει στην ίδια ακριβώς αγωνία, μόνο που πλέον το κοινό δεν χρειάζεται τη φαντασία του για να πιστέψει ότι οι κυβερνήσεις κρατούν μυστικά.

Το Ρόσγουελ και η γέννηση της μεγάλης αμερικανικής υποψίας

Η σύγχρονη μυθολογία των UAPs που αναβιώνει ο Στίβεν Σπίλμπεργκ στο Disclosure Day δεν γεννήθηκε στο κενό. Η ρίζα της βρίσκεται στη σκόνη της ερήμου του Νέου Μεξικού, το 1947, όταν το Ρόσγουελ έγινε το σημείο μηδέν της παγκόσμιας ουφολογίας.

Καμία υπόθεση δεν επηρέασε περισσότερο το φαντασιακό γύρω από τα UFO όσο εκείνη. Τα συντρίμμια που εντοπίστηκαν τότε ερμηνεύτηκαν αρχικά από τις αμερικανικές αρχές ως στοιχεία στρατιωτικού προγράμματος, όχι ως εξωγήινη τεχνολογία. Όμως οι διαδοχικές αλλαγές αφηγήσεων και η μακρόχρονη κουλτούρα μυστικότητας που ακολούθησε, άφησαν πίσω τους ένα βαθύ ρήγμα εμπιστοσύνης: από εκείνη τη στιγμή, το ερώτημα δεν ήταν μόνο αν υπάρχουν εξωγήινοι, αλλά αν οι κυβερνήσεις λένε την αλήθεια.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο πατά η αφήγηση που θα αναδυθεί δεκαετίες αργότερα στο σινεμά του Σπίλμπεργκ.

Στο ίδιο το περιστατικό του Ρόσγουελ, ο υπολοχαγός Γουόλτερ Χοτ, αξιωματικός Τύπου της 508ης Πτέρυγας Μάχης, βρέθηκε στο κέντρο μιας ιστορίας που άλλαξε μορφή μέσα σε λίγες ώρες. Τις πρώτες πρωινές στιγμές της 8ης Ιουλίου 1947, έλαβε εντολή να δημοσιοποιήσει ότι η Πολεμική Αεροπορία είχε ανακτήσει έναν «ιπτάμενο δίσκο». Το ανακοινωθέν εκδόθηκε και προκάλεσε άμεση διεθνή αίσθηση.

Η αντίδραση της ιεραρχίας ήταν όμως άμεση και απόλυτη. Μέσα σε λίγες ώρες, η επίσημη εκδοχή αναθεωρήθηκε πλήρως: το «ιπτάμενο δίσκο» αντικατέστησε ένα απλό πειραματικό μετεωρολογικό μπαλόνι. Ο Χοτ βρέθηκε εγκλωβισμένος ανάμεσα σε δύο αφηγήσεις και σύντομα στοχοποιήθηκε ως ο άνθρωπος που «παρεξήγησε» τα γεγονότα.

Η σιωπή που ακολούθησε κράτησε δεκαετίες. Υποχρεωμένος από τη στρατιωτική του ιδιότητα, ο Χοτ για χρόνια επέμενε ότι δεν γνώριζε τίποτα περισσότερο. Μόνο μετά τη συνταξιοδότησή του, τη δεκαετία του 1990, άρχισε να μιλά διαφορετικά, κάνοντας λόγο το 1997 για «μια εξαιρετικά καλοσχεδιασμένη συγκάλυψη».

Από εκείνο το σημείο και έπειτα, η μαρτυρία του απέκτησε ολοένα και μεγαλύτερο βάρος μέσα στη συνωμοσιολογική αφήγηση. Το 2002 προχώρησε σε ένορκη κατάθεση, περιγράφοντας όχι μόνο την ύπαρξη ενός άγνωστου σκάφους, αλλά και την παρουσία μη ανθρώπινων σωμάτων σε εγκαταστάσεις της βάσης. Μετά τον θάνατό του το 2007, οι αποκαλύψεις του διαμορφώθηκαν σε ένα πλήρες αφήγημα εξήντα χρόνων συγκάλυψης.

Παρότι οι αρχές απορρίπτουν σταθερά την αξιοπιστία αυτών των ισχυρισμών, η ιστορία του Ρόσγουελ και του Γουόλτερ Χοτ παραμένει ο θεμέλιος λίθος της σύγχρονης ουφολογικής κουλτούρας.

Και είναι ακριβώς αυτή η λογική της διαρκούς αναθεώρησης, της μυστικότητας και της αμφιβολίας απέναντι στην επίσημη αλήθεια που τροφοδοτεί τον Σπίλμπεργκ. Από το Ρόσγουελ μέχρι το σινεμά του, το μοτίβο παραμένει ίδιο: η πραγματικότητα δεν είναι ποτέ πλήρης, μόνο αφηγήσεις που συγκρούονται.

Όταν το Πεντάγωνο παραδέχθηκε ότι ερευνούσε τα UAP

Για δεκαετίες, κάθε συζήτηση γύρω από τα UFO θεωρούνταν περιθωριακή. Όμως η εικόνα άρχισε να αλλάζει όταν αποκαλύφθηκε ότι το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας χρηματοδοτούσε προγράμματα μελέτης άγνωστων εναέριων φαινομένων.

Το σημαντικό δεν ήταν ότι βρέθηκαν αποδείξεις εξωγήινης ζωής. Δεν βρέθηκαν. Το σημαντικό ήταν ότι η κυβέρνηση αναγκάστηκε να παραδεχθεί πως επί χρόνια διεξήγαγε έρευνες τις οποίες προηγουμένως δεν αναγνώριζε δημοσίως.

Στη συνέχεια ακολούθησαν ακροάσεις στο Κογκρέσο, αναφορές για UAP και νέες αποκαλύψεις γύρω από πρακτικές παραπληροφόρησης που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Κανένα από αυτά δεν απέδειξε την ύπαρξη εξωγήινων. Όλα όμως ενίσχυσαν την αίσθηση ότι πίσω από την υπόθεση των UFO υπάρχει μια γκρίζα ζώνη κρατικών μυστικών, στρατιωτικών προγραμμάτων και ελεγχόμενης πληροφόρησης.

Ο πληροφοριοδότης απέναντι στο σύστημα

Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρωταγωνιστής του Disclosure Day δεν είναι αστροναύτης ούτε επιστήμονας. Είναι ένας αναλυτής κυβερνοασφάλειας που λειτουργεί ως πληροφοριοδότης δημοσίου συμφέροντος.

Ο Ντάνιελ Κέλνερ, τον οποίο υποδύεται ο Τζος Ο'Κόνορ, ανακαλύπτει στοιχεία μιας μακροχρόνιας συγκάλυψης και καταδιώκεται επειδή επιχειρεί να τα αποκαλύψει. Η δραματουργία θυμίζει περισσότερο τα μεγάλα πολιτικά θρίλερ της δεκαετίας του '70 παρά τις κλασικές ταινίες εισβολής εξωγήινων.

Ο ήρωας του Σπίλμπεργκ δεν κυνηγά εξωγήινους. Κυνηγά την αλήθεια. Κι αυτό είναι ίσως το πιο πολιτικό στοιχείο της ταινίας.

Το ερώτημα για τα UFO και η απάντηση που ξαφνιάζει

Ο Σπίλμπεργκ έχει δηλώσει ότι σήμερα είναι περισσότερο διατεθειμένος από ποτέ να πιστέψει πως η ανθρωπότητα δεν είναι ο μοναδικός νοήμων πολιτισμός στο σύμπαν.

Μιλώντας στην πρεμιέρα της ταινίας στο Λέστερ Σκουέρ του Ηνωμένου Βασιλείου, ο Σπίλμπεργκ δήλωσε στο BBC ότι εξακολουθεί να είναι γοητευμένος από το ερώτημα που ενέπνευσε ορισμένα από τα πιο εμβληματικά έργα του και ότι η άποψή του για την πιθανότητα εξωγήινης ζωής έχει εξελιχθεί με την πάροδο των δεκαετιών.

«Η άποψή μου έχει γίνει πιο ρεαλιστική», είπε. «Υπάρχει πολύ μυστήριο και πολλά πράγματα που παραμένουν αδιευκρίνιστα, αλλά έχω γίνει πιο αισιόδοξος ότι οι άνθρωποι θα μπορέσουν να ανακαλύψουν πράγματα που μέχρι τώρα δεν μας επιτρεπόταν να ανακαλύψουμε».

Μάλιστα, ο 79χρονος σκηνοθέτης παραμένει αισιόδοξος ότι οι απαντήσεις μπορεί να έρθουν νωρίτερα απ’ ό,τι πιστεύουμε. Όταν ρωτήθηκε αν στη διάρκεια της ζωής μας θα ανακαλύψουμε ότι υπάρχει ζωή πέρα από τη Γη, ο σκηνοθέτης απάντησε: «Ναι. Και θα αποδεχθώ ό,τι κι αν είναι αυτό που θα βρούμε.»

Πέρα από τα UFO, το δίπολο γνώση-εξουσία

Ωστόσο, το Disclosure Day δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται πρωτίστως για την επιβεβαίωση της εξωγήινης ζωής. Το πραγματικό του θέμα είναι η εμπιστοσύνη.

Σε μια εποχή όπου οι πολίτες αμφισβητούν κυβερνήσεις, θεσμούς, ΜΜΕ και ακόμη και την ίδια την έννοια της αλήθειας, ο Σπίλμπεργκ χρησιμοποιεί τα UFO ως όχημα για να μιλήσει για κάτι βαθύτερο: τη σχέση ανάμεσα στην εξουσία και τη γνώση.

Ίσως γι' αυτό το Disclosure Day φτάνει σε μια τόσο κατάλληλη συγκυρία. Όχι επειδή βρισκόμαστε πιο κοντά στην απόδειξη ότι υπάρχουν εξωγήινοι, αλλά επειδή βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου ολοένα περισσότεροι άνθρωποι αναρωτιούνται ποιος αποφασίζει τι επιτρέπεται να γνωρίζουμε.

Και όπως συμβαίνει στα καλύτερα πολιτικά θρίλερ, η πιο τρομακτική πιθανότητα δεν είναι ότι υπάρχει κάτι εκεί έξω. Είναι ότι κάποιοι γνωρίζουν περισσότερα από όσα λένε.